„2. ŹRÓDŁA PRAWA
Prawa zwyczajowe, które wskutek rozbicia kraju były odrębne w poszczególnych terytoriach, uzyskały tam charakter prawa powszechnego, a więc obowiązującego wszystkich mieszkańców danego terytorium, zarówno stałych, jak i przebywających tam czasowo. Prawo zwyczajowe danego terytorium musiało być stosowane tam we wszystkich aktach prawnych.
Terytoria, w których obowiązywało prawo zwyczajowe — a należała do nich północna część Francji — zwano krajami prawa zwyczajowego (pays de coutumes, pays coutumiers).
NH obszarach Francji południowej, zwanych krajami prawa IMS a n e g o (pays de droit ecrit), obowiązywało prawo rzymskie, i ii I utrwalenia się na południu prawa rzymskiego przyczynił się Hzybszy rozwój sił wytwórczych. Prawo rzymskie utrudniało, ale nie uniemożliwiało powstania lokalnych praw zwyczajowych, których liczba na obszarze krajów prawa pisanego przewyższała 300.
Na odwrót, w tzw. krajach prawa zwyczajowego zaczęto, zwłaszcza w dziedzinie prawa obligacyjnego, posługiwać się prawem rzymskim.
Prawo rzymskie było też przedmiotem nauki na uniwersytetach francuskich nie tylko na południu (Montpellier, Tuluza), ale 1 na północy (Orlean). Jedynie na uniwersytecie paryskim nauka prawa rzymskiego na mocy bulli papieża Honoriusza III (z 1219 r. Super specula) została zakazana pod groźbą klątwy. Bullę tę wyjednał u papieża Filip II Augu~t, który obawiał się, by cesarz z faktu nauczania prawa rzymskiego nie wysunął pretensji do zwierzchnictwa cesarzy nad królem francuskim.“(14)